In een verkennende flitspeiling van OpenEmbassy delen 197 nieuwkomers hun zorgen en informatiebehoeften over het tweestatusstelsel. De resultaten laten zien dat de discussie en berichtgeving over de asielnoodmaatregelen en het tweestatussstelsel door veel respondenten wordt gevolgd, maar dat dit niet automatisch leidt tot duidelijkheid over de eigen situatie.
Door: Fatih Aktas en Femke Brand
Informatie via verschillende kanalen
Een eerste uitkomst is dat informatie over de wetsvoorstellen veel respondenten wel bereikt. Respondenten hoorden over de wetsvoorstellen vooral via hun persoonlijke netwerk, zoals familie en vrienden (39,1%), via sociale media (34,0%) en via reguliere media zoals krant of televisie (25,4%).
Ook de uitslag van de stemming bereikte respondenten vooral via sociale media, persoonlijke netwerken en reguliere media. Slechts een zeer kleine groep geeft aan hierover geen informatie te hebben ontvangen. Dit wijst erop dat informatie over politieke besluitvorming zich snel verspreidt binnen gemeenschappen en netwerken.
Signalerend beeld
Deze survey is niet bedoeld als representatieve steekproef van alle nieuwkomers in Nederland. De respondentengroep van deze survey bestond grotendeels uit Turkstalige respondenten (87,3%). Hiervan geeft 53,3% aan al een verblijfsstatus te hebben en met gezin of familie in Nederland te wonen; 16,2% wacht nog op een beslissing over de asielaanvraag en 12,2% heeft al een verblijfsstatus maar wacht nog op gezin of familie. De resultaten moeten daarom vooral worden gelezen als een signalerend beeld van hoe een betrokken groep nieuwkomers deze beleidsontwikkeling ervaart.
Maar mensen ervaren veel onduidelijkheid
Tegelijkertijd laat de survey zien dat informatiebereik niet hetzelfde is als duidelijkheid. Op de vraag hoe duidelijk het is wat de uitslag van de stemming betekent voor de eigen situatie, geeft ruim twee derde van de respondenten aan dat dit niet of beperkt duidelijk is. Dit verschil tussen informatie ontvangen en informatie kunnen duiden vormt een belangrijk signaal uit de survey.
De open antwoorden bevestigen dit beeld. Een respondent schrijft: “Op dit moment denk ik namelijk dat niemand echt duidelijke informatie heeft over deze wet. Wat we om ons heen horen, is steeds beperkt. Niemand kan ons precies uitleggen wat deze wet inhoudt.”
Een andere passage maakt duidelijk dat ook formele informatiekanalen niet altijd als eenduidig worden ervaren: “We bellen de IND, maar ook daar krijgen we geen duidelijke informatie; elke medewerker zegt iets anders.”
Deze antwoorden wijzen niet alleen op een algemene informatiebehoefte, maar vooral op behoefte aan betrouwbare, eenduidige en situatiegerichte duiding. Voor respondenten gaat het daarbij om concrete vragen: op wie is de wet van toepassing, welke gevolgen zijn mogelijk, wat betekent dit voor verblijfsstatus of gezinshereniging, en welke stappen zijn beschikbaar wanneer de uitkomst nadelig is?
“We bellen de IND, maar ook daar krijgen we geen duidelijke informatie; elke medewerker zegt iets anders.”
Grote verwachte impact tweestatusstelsel
De verwachte impact van het tweestatusstelsel is aanzienlijk. Meer dan de helft van de respondenten (51,8%) verwacht dat het aangenomen stelsel veel invloed zal hebben op het eigen leven of dat van gezin of familie. Daarnaast verwacht 17,8% “een beetje” invloed en 15,2% antwoordt “misschien”. Dit betekent dat de meerderheid van de respondenten ten minste enige mogelijke impact voorziet. Slechts 7,1% verwacht geen invloed. Deze cijfers laten zien dat de asielwetten en het tweestatusstelsel voor veel respondenten niet wordt ervaren als een abstract juridisch vraagstuk, maar als een ontwikkeling die mogelijk doorwerkt in verschillende levensdomeinen.
De domeinen waarop respondenten de meeste invloed verwachten, zijn vooral toekomstgericht en psychosociaal van aard. Het vaakst genoemd wordt vertrouwen in de toekomst (84,8%), gevolgd door een gevoel van veiligheid (73,1%), gevoel van stabiliteit (72,1%) en mentale gezondheid (72,1%). Ook motivatie om Nederlands te leren, gezinsleven en werk of stappen richting werk worden vaak genoemd. Deze verdeling suggereert dat onzekerheid over verblijfsrecht niet alleen juridisch of administratief wordt ervaren, maar ook kan samenhangen met voorwaarden voor participatie, taalverwerving, gezinsrust en vertrouwen in instituties.
Zorgen over de toekomst
Ook de thematische analyse van de open antwoorden ondersteunt dit patroon. Mensen maken zich vooral zorgen over rechtszekerheid, permanente verblijfsstatus, verblijfszekerheid en mogelijke gevolgen van nieuwe regels voor bestaande situaties (26,4%). Daarnaast komen gezin, kinderen en gezinshereniging naar voren (10,7%). Andere terugkerende thema’s zijn stabiliteit, veiligheid en toekomstvertrouwen, integratie, taal, werk en maatschappelijke bijdrage en mentale gezondheid, stress en toekomstangst.
Deze thematische verdeling laat zien dat respondenten de mogelijke gevolgen van de wetgeving vooral verbinden met zekerheid, gezinsleven en toekomstperspectief. Daarbij koppelen in de open antwoorden respondenten de onzekerheid niet alleen aan hun eigen situatie, maar ook aan die van hun kinderen: “Volgens mij zou er vooral een enquête moeten komen over de gevolgen van deze wet voor het leven van onze kinderen.” Een andere respondent beschrijft dit beeldend: “Ze proberen hier wortel te schieten, maar bij het kleinste voorval verwelken hun bloemen, hun takken en bladeren.”
Hoewel dergelijke uitspraken niet gegeneraliseerd kunnen worden naar alle nieuwkomers, laten zij wel zien welke typen zorgen achter de cijfers schuilgaan.
Wens om ervaringen mee te nemen in beleid
Een laatste uitkomst betreft de wens dat ervaringen van nieuwkomers worden meegenomen in beleidsvorming: 84,8% van de respondenten vindt dit “heel belangrijk” en 11,2% vindt dit “best belangrijk”. Daarmee geeft 96,0% aan dat ervaringskennis een rol zou moeten spelen bij dit soort wetgeving.
In onderzoeksmatige zin wijst dit op een duidelijke behoefte aan responsieve beleidsontwikkeling: beleid dat niet alleen juridisch of bestuurlijk wordt vormgegeven, maar ook gevoed wordt door signalen uit de praktijk.
Wat valt op?
- Informatie over het tweestatusstelsel bereikt veel respondenten, vooral via hun persoonlijke netwerk, sociale media en reguliere media.
- Tegelijk ervaart ruim tweederde onvoldoende duidelijkheid over de gevolgen voor de eigen situatie.
- Respondenten verwachten vooral mogelijke impact op toekomstvertrouwen, veiligheid, stabiliteit, mentale gezondheid, gezinsleven en participatie.
- Uit zowel de gesloten als open antwoorden komt een sterke behoefte naar voren aan eenduidige, begrijpelijke en situatiegerichte informatie.
- Vrijwel alle respondenten vinden dat ervaringen van nieuwkomers moeten worden meegenomen in beleid.
Voor gemeenten, uitvoeringsorganisaties en beleidsmakers zijn deze signalen relevant: onzekerheid over status en rechten staat niet los van bredere processen van integratie, participatie en vertrouwen in instituties.
Flitspeiling gemeenteraadsverkiezingen
Meer over de vorige flitspeiling
Meer weten?
Meer informatie over het Survey Panel
