Wat nieuwe asiel- en migratieregels betekenen voor nieuwkomers
OpenEmbassy heeft onder de respondenten van het surveypanel in juni een korte survey uitgezet over het Europese Migratiepact. Wat denken nieuwkomers over het Migratiepact en hoe vinden zij hun informatie? Deze survey laat duidelijke signalen van zorgen en spanning zien. Respondenten hebben veel gehoord over de nieuwe asiel- en migratieregels, maar weten vaak niet precies wat deze regels betekenen voor hun eigen situatie. Veel respondenten beschrijven vooral onzekerheid over hun rechtspositie en toekomstperspectief.
Door: Fatih Aktas en Femke Brand
Onzekerheid werkt door in het dagelijks leven
Het belangrijkste inzicht is helder: veel respondenten ervaren de nieuwe regels niet alleen als een juridische verandering, maar ook als een bron van onzekerheid over hun mogelijkheden om een stabiel leven op te bouwen. Respondenten beschrijven dat deze onzekerheid doorwerkt in hun dagelijks leven.
Van de respondenten heeft bijna de helft een asielvergunning. Daarnaast is er een groep die nog in de asielprocedure zit, een groep met tijdelijke of subsidiaire bescherming, en een groep die wacht op gezinshereniging of familieleden nog in het buitenland heeft.
Migratiepact bekend op hoofdlijnen
Wat nieuwkomers over het Migratiepact weten: de meeste respondenten hebben gehoord dat de asielprocedure vanaf 12 juni 2026 verandert. Ook de mogelijke beperking van gezinshereniging, het afschaffen van de verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en het verkorten van de tijdelijke vergunning van vijf naar drie jaar zijn breed bekend. Dit laat zien dat op hoofdlijnen de veranderingen door het Migratiepact bekend zijn.
Maar onduidelijkheid en grote onzekerheid eigen situatie
Hier blijft het echter bij. Slechts ongeveer een derde van de respondenten zegt goed te weten wat de veranderingen voor henzelf betekenen. Een veel grotere groep zegt het ongeveer te weten maar onzeker te zijn, niet te weten of de oude of nieuwe regels gelden, of niet te begrijpen of de regels op hun situatie van toepassing zijn. Dit is een cruciaal punt: informatie circuleert, maar een officiële bron en/of gespecificeerde informatievoorziening ontbreekt.
Hierdoor blijft voor veel respondenten onduidelijk wat de nieuwe regels voor hun eigen situatie betekenen. In zo’n situatie vullen geruchten op, sociale media, via berichtendiensten en viavia het vacuüm die officiële bronnen achterlaten. Respondenten geven aan hierdoor moeite te hebben om goed geïnformeerde keuzes te maken over hun eigen situatie.
"Onzekerheid put een mens uit." - respondent surveypanel
Belangrijkste zorgen nieuwkomers over het Migratiepact
De grootste zorg onder respondenten is de mogelijkheid om later een permanente status te krijgen. Bijna zeven op de tien respondenten noemen dit als belangrijk punt. Daarna volgen stress en onzekerheid voor henzelf en hun familie. Ook praktische vragen over verblijf, werk, studie en toekomstplanning komen veel terug.
De open antwoorden kleuren de cijfers. Respondenten schrijven over “onzekerheid” als iets dat niet tijdelijk is, maar hun dagelijks leven binnendringt. Een respondent vat het krachtig samen: ‘’onzekerheid put een mens uit’’. Een ander beschrijft de situatie alsof ‘’de spelregels veranderen terwijl de wedstrijd al bezig is.’’ De open antwoorden suggereren dat respondenten de gevolgen niet alleen als juridisch ervaren, maar ook beschrijven in termen van mentale belasting, vertrouwen en het gevoel erbij te horen.
"De spelregels veranderen terwijl de wedstrijd al bezig is." - respondent surveypanel
Gezinshereniging
Van de mensen voor wie gezinshereniging relevant is, gaan de zorgen vooral over wachttijden, onduidelijkheid over de toepassing van nieuwe regels, kinderen boven de 18 jaar, partners en mogelijke inkomenseisen. Uit deze survey, maar ook uit eerder onderzoek van OpenEmbassy, blijkt dat gezinshereniging voor veel nieuwkomers een belangrijke voorwaarde is om hun leven in Nederland verder op te bouwen.
Informatiebronnen: vooral informele netwerken
Opvallend is waar mensen hun informatie vandaan halen. WhatsApp-, Telegram- en Facebookgroepen worden het vaakst genoemd, net als familie, vrienden en bekenden. Officiële bronnen zoals IND, gemeente en COA worden veel minder vaak genoemd. Ongeveer een derde zegt geen duidelijke informatie te ontvangen. Op het moment van schrijven zijn er ook nog geen initiatieven vanuit instanties bekend om informatievoorziening te organiseren. Vooralsnog komen deze initiatieven vanuit het maatschappelijk middenveld.
Dit is een belangrijk signaal voor beleid en uitvoering. Mensen zoeken informatie waar die toegankelijk, snel en begrijpelijk is, en zoeken daarom hun heil op social media. Maar juist deze netwerken kunnen ook onzekerheid vergroten, zeker wanneer informatie versnipperd, emotioneel geladen of juridisch onvolledig is. De oplossing is dus niet om informele kanalen te negeren, maar om ze beter te verbinden met betrouwbare, meertalige en laagdrempelige informatie. Hiervoor is de rol van sleutelpersonen en community leaders van belang.
Welke ondersteuning is nodig?
De meest genoemde ondersteuningsbehoefte voor nieuwkomers over het Migratiepact is een korte uitleg in eenvoudige taal. Daarna volgen een persoonlijk gesprek over de eigen situatie, juridisch advies over verblijfsstatus en informatie in de eigen taal. Daarnaast noemen respondenten specifiek psychische steun vanwege stress en onzekerheid, en juridisch advies over gezinshereniging.
Mensen vragen niet alleen om meer informatie, maar om informatie die toepasbaar is op hun eigen leven. Algemene uitleg is nodig, maar niet voldoende. De behoefte ligt juist in de combinatie van: eenvoudige taal, eigen taal, persoonlijke duiding en juridische betrouwbaarheid. Tegelijkertijd is de afgelopen jaren juist bezuinigd op bijvoorbeeld de juridische ondersteuning die geboden wordt door Vluchtelingenwerk waardoor persoonlijke duiding en juridische betrouwbaarheid in het geding komt.
Onzekerheid werkt door in het integratieproces
Psychische ondersteuning verdient hierbij extra aandacht. Verschillende respondenten beschrijven dat langdurige onzekerheid het moeilijker maakt om zich te richten op taal, werk of inburgering. Een signaal dat ook breder terugkomt uit communities van nieuwkomers. Vanuit integratieperspectief is dit zeer relevant. Beleid dat bedoeld is om migratie te reguleren, kan onbedoeld integratie vertragen wanneer mensen die hier al zijn langdurig in onzekerheid blijven.
Aanbevelingen
- Zorg snel voor meertalige informatie voor nieuwkomers over het Migratiepact in eenvoudige taal, die niet alleen uitlegt wát verandert, maar vooral voor wie het geldt, vanaf wanneer, en wat nog onzeker is.
- Realiseer persoonlijke triage: veel mensen hebben geen algemeen informatieprobleem, maar een dossier-specifieke vraag. Onder andere ook in hoeverre regels met terugwerkende kracht worden toegepast. Een kort spreekuur met juridische en maatschappelijke ondersteuning kan voorkomen dat mensen verdwalen in geruchten. Een dergelijk spreekuur kan bijvoorbeeld op locaties georganiseerd worden waar veel nieuwkomers verblijven of langskomen, zoals azc’s, buurthuizen, gemeentehuizen of taalscholen. Hiervoor zouden juridisch onderlegde vrijwilligers ingezet kunnen worden.
- Laat officiële organisaties actiever voorlichten via de informele informatiekanalen die mensen al gebruiken. WhatsAppgroepen en gemeenschapsnetwerken zijn nu de feitelijke infrastructuur van informatieverspreiding, alleen ontbreekt het nu aan officieel geverifieerde informatie.
- Neem psychische belasting serieus: stress, onzekerheid en het gevoel van tweederangs burgerschap kunnen direct effect hebben op taalverwerving, werkmotivatie en maatschappelijke participatie.
Conclusie
De survey laat zien dat veel nieuwkomers de ontwikkelingen rond het Migratiepact actief volgen. Zij zoeken informatie, bespreken de nieuwe regels en proberen te begrijpen wat deze voor hun eigen situatie betekenen. Tegelijk blijkt dat juist die vertaalslag naar de persoonlijke situatie voor veel respondenten lastig is.
Daarmee laat de survey een spanningsveld zien. Aan de ene kant wil de overheid grip krijgen op procedures, instroom en verblijfsvoorwaarden. Aan de andere kant vraagt succesvolle integratie juist om voldoende duidelijkheid en perspectief om keuzes te kunnen maken over werk, opleiding, taal en gezinsleven. Zo komen er nu al breder signalen naar voren van nieuwkomers die omwille van hun verblijfsrecht, direct gaan werken verkiezen boven de mogelijkheid om de taal te leren en een opleiding te volgen, wat op de langere termijn de kansen op vaster of duurzamer werk juist verkleint [1].
De behoefte die uit de survey naar voren komt, gaat daarom niet alleen over meer informatie, maar vooral over informatie die mensen helpt hun eigen situatie te begrijpen. Voor veel respondenten is die duidelijkheid een belangrijke voorwaarde om plannen te maken voor hun toekomst in Nederland.
[1] Nieuwkomers maken deze keuze vanwege de verblijfsvergunning voor EU langdurig ingezetenen. Dit Europese verblijfsrecht, dat sinds de nieuwe regels in Nederland, veel meer bekendheid heeft gekregen, kent een inkomenseis. Omwille van zekerheid om in Nederland te kunnen verblijven kiezen nieuwkomers daarom om direct geld te gaan verdienen.
